Amenore nedir?
Amenore, bir kadının adet görmemesi veya menstrüel döngüsünün belirli bir süre boyunca durması durumunu ifade eder. Normal bir adet döngüsünde, kadın her ay düzenli aralıklarla adet görür. Ancak amenore durumunda, adetler gecikir veya hiç olmaz. Amenore birçok farklı nedenle ortaya çıkabilir, hormonal değişiklikler, stres, aşırı egzersiz, hormonal dengesizlikler, tiroid sorunları, polikistik over sendromu gibi faktörler bu duruma yol açabilir.
Amenore belirtileri nelerdir?
Amenorenin belirtileri kişiden kişiye değişebilir ve altında yatan nedenlere bağlı olarak farklılık gösterebilir. Ancak genel olarak, amenorenin belirtileri şunları içerebilir:
- Adetlerin kesilmesi veya gecikmesi: Adet döngüsünün düzensizleşmesi veya tamamen durması.
- Vücut ağırlığında değişiklikler: Ani kilo kaybı veya kilo alımı, vücut ağırlığındaki değişiklikler amenorenin bir belirtisi olabilir.
- Hormonal değişiklikler: Hormon dengesizliklerine bağlı olarak cilt sorunları, akne, saç dökülmesi gibi belirtiler görülebilir.
- Anormal tüylenme: Yüz, göğüs veya sırt gibi vücudun diğer bölgelerinde anormal tüylenme görülebilir.
- Göğüslerde hassasiyet veya değişiklikler: Göğüslerde hassasiyet, dolgunluk hissi veya şekilde değişiklikler olabilir.
- Pelvik ağrı veya rahatsızlık: Pelvik bölgede ağrı, rahatsızlık veya kramp hissi olabilir.
- Ruhsal ve duygusal belirtiler: Stres, anksiyete, depresyon gibi ruhsal ve duygusal belirtiler de amenorenin bir parçası olabilir.
Bu belirtiler her zaman amenorenin varlığını göstermeyebilir ve başka sağlık sorunlarının işareti olabilir.
Amenore tanısı nasıl koyulur?
Amenore tanısı koymak için birkaç adımı içeren bir süreç izlenir:
- Tıbbi Geçmiş ve Semptom Değerlendirmesi: Sağlık uzmanı, hastanın adet döngüsüyle ilgili tıbbi geçmişini alır ve semptomları değerlendirir. Bu süreçte adet döngüsü düzeni, adetin başlama yaşı, adetin ne zaman durduğu, varsa altta yatan sağlık sorunları ve semptomlar hakkında bilgi toplanır.
- Fizik Muayene: Hastanın genel sağlık durumu ve hormonal dengesizlik belirtileri için bir fizik muayene yapılır. Bu muayene, vücut ağırlığı, boy, göğüs gelişimi, vücut tüylenmesi gibi faktörleri içerebilir.
- Laboratuvar Testleri: Kan testleri, hormonal düzeylerin değerlendirilmesi için kullanılabilir. Özellikle prolaktin, tiroid hormonları, östrojen ve progesteron gibi hormon seviyeleri incelenir.
- Görüntüleme Testleri: Ultrasonografi veya bilgisayarlı tomografi (BT) gibi görüntüleme testleri, üreme organlarının yapısını ve herhangi bir anormalliği değerlendirmek için kullanılabilir.
- Diğer Testler: Nadiren, endometrial biyopsi veya histerosalpingografi gibi daha invaziv testler gerekebilir. Bu testler, rahim iç tabakasının incelenmesi veya fallop tüplerinin görüntülenmesi için yapılır.
- Amenoreye yol açan altta yatan nedeni belirlemek için bu adımların tamamlanması önemlidir. Tedavi, amenorenin nedenine bağlı olarak değişir ve hormonal dengesizliklerin düzeltilmesi, altta yatan sağlık sorunlarının tedavisi veya yaşam tarzı değişiklikleri gibi yöntemler içerebilir.
Patolojik amenore nedir?
Patolojik amenore, altta yatan bir tıbbi sorun veya hastalık nedeniyle meydana gelen anormal bir durumu ifade eder. Normalde adet gören bir kadında adet döneminin en az üç siklus boyunca olmaması patolojik amenore olarak kabul edilir. Bu durum, bir kadının fizyolojik olarak hamile olmadığı veya menopoza girmediği bir durumda ortaya çıkarsa, altta yatan bir sağlık sorununu işaret edebilir.
Patolojik amenorenin nedenleri çeşitli olabilir ve hormonal dengesizlikler, tiroid hastalıkları, polikistik over sendromu, hipotalamus veya hipofiz bezinin sorunları gibi faktörlerden kaynaklanabilir. Ayrıca aşırı egzersiz, aşırı kilo kaybı veya aşırı stres gibi yaşam tarzı faktörleri de patolojik amenoreye yol açabilir.
Fizyolojik amenore ne demek?
Fizyolojik amenore, normal fizyolojik koşullar altında ortaya çıkan geçici veya doğal bir durumu ifade eder. Bu durum, kadının adet döngüsünde belirli bir süre boyunca adet görmemesi anlamına gelir, ancak altında yatan herhangi bir patolojik neden olmadığı için genellikle geçicidir.
Fizyolojik amenore genellikle üç ana durumda ortaya çıkabilir:
- Ergenlik Dönemi: Ergenlik döneminde, kızların adet döngüsü henüz tam olarak düzenlenmemiş olabilir. Bu nedenle, ergenlik dönemindeki kızlar arasında adet düzensizlikleri ve hatta adet olmama yaygın bir durumdur. Genellikle zamanla düzelir ve düzenli bir adet döngüsü oluşturulur.
- Hamilelik: Hamilelik, adet döngüsünün durmasına ve fizyolojik amenorenin ortaya çıkmasına neden olabilir. Hamilelik testi pozitif çıktığında, adet döneminin durması genellikle beklenir.
- Menopoz: Menopoz, bir kadının adet döngüsünün sona ermesidir. Ortalama olarak, kadınlar 45 ila 55 yaşları arasında menopoza girerler. Bu döneme yaklaşırken adet düzensizlikleri görülebilir ve sonunda adetler tamamen durur.
Bu durumlar dışında, fizyolojik amenoreye yol açabilecek diğer faktörler arasında aşırı egzersiz, aşırı kilo kaybı veya aşırı stres gibi yaşam tarzı faktörleri de bulunabilir.
Primer amenore nedir?
Primer amenore, bir kadının ergenlik döneminde olmasına rağmen adet görmemesi durumunu ifade eder. Yani, adet görmeye başlama yaşına gelmiş olmasına rağmen, hiçbir zaman adet olmamış veya adet görmemiş olan kadınlar için kullanılan bir terimdir.
Primer amenore, genellikle ergenlik dönemindeki kızlarda hormonal değişikliklerin normal gelişiminde gecikme veya sorun olabileceğini işaret eder. Bu durum, hipotalamus, hipofiz, yumurtalıklar veya rahim gibi üreme organlarının gelişiminde veya işlevindeki bozukluklardan kaynaklanabilir.
Primer amenoreye yol açabilecek potansiyel nedenler arasında genetik faktörler, kromozomal anormallikler, doğumsal anomaliler, hormonal dengesizlikler, aşırı egzersiz veya aşırı kilo kaybı gibi faktörler bulunabilir.
Primer amenore nedenleri
Primer amenore nedenleri aşağıdaki gibidir;
- Genetik Faktörler: Bazı kadınlarda, genetik olarak belirlenmiş anormallikler veya genetik sendromlar primer amenoreye neden olabilir. Örneğin, Turner sendromu gibi bazı kromozomal anormallikler primer amenoreye yol açabilir.
- Doğumsal Anomaliler: Rahim, yumurtalıklar veya diğer üreme organlarındaki doğumsal anomaliler, adet görmeyi engelleyebilir. Bu anomaliler arasında rahimde yapısal bozukluklar, rahim veya vajinanın yokluğu veya doğumsal yumurtalık anomalileri bulunabilir.
- Hormonal Dengesizlikler: Hipotalamus, hipofiz, yumurtalıklar ve diğer hormon salgılayan organlardaki dengesizlikler, adet döngüsünün düzenli olmasını engelleyebilir. Örneğin, hipotalamus-hipofiz-ovaryan ekseni üzerindeki hormonal bozukluklar primer amenoreye neden olabilir.
- İmmünolojik Faktörler: Bağışıklık sistemi ile ilgili bazı bozukluklar, vücudun kendi doku ve organlarına saldırmasına neden olabilir ve bu da primer amenoreye yol açabilir.
- Metabolik Bozukluklar: Şeker hastalığı gibi bazı metabolik bozukluklar veya tiroid bezinin işlev bozuklukları primer amenoreye neden olabilir.
- Kronik Hastalıklar ve Stres: Kronik hastalıklar, aşırı stres, aşırı egzersiz veya aşırı kilo kaybı gibi faktörler hormonal dengesizliklere yol açabilir ve adet döngüsünün düzenli olmasını engelleyebilir.
Sekonder amenore nedir?
Sekonder amenore, bir kadının daha önce adet görmesine rağmen ardından belirli bir süre boyunca adet görmemesi durumunu ifade eder. Yani, normal adet döngüsü olan bir kadında adetlerin beklenen zamanda kesilmesi veya düzensizleşmesi durumunda ortaya çıkar. Sekonder amenore, birincil amenoreye kıyasla daha yaygındır.
Sekonder amenore nedenleri
Sekonder amenore, çeşitli nedenlerle ilişkilendirilebilir:
Hormonal Değişiklikler: Hipotalamus, hipofiz, tiroid bezleri veya yumurtalıklar gibi hormonal sistemdeki değişiklikler, adet döngüsünün düzensizleşmesine veya durmasına neden olabilir. Bu hormonal değişiklikler östrojen, progesteron ve diğer hormonların dengesizliğine bağlı olabilir.
Gebelik: Gebelik, adet döngüsünün durmasına ve sekonder amenorenin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu nedenle, gebelik dışlamak için bir gebelik testi yapılması önemlidir.
Doğum Kontrol Hapları veya Diğer İlaçlar: Bazı doğum kontrol yöntemleri, hormon içeren ilaçlar veya diğer ilaçlar, adet döngüsünün düzenlenmesinde değişikliklere neden olabilir ve sekonder amenoreye yol açabilir.
Aşırı Egzersiz veya Aşırı Zayıflık: Aşırı egzersiz yapmak veya aşırı kilo kaybı yaşamak, hormonal dengesizliklere ve adet döngüsünün durmasına neden olabilir.
Stres: Yoğun stres, vücuttaki hormonal dengesizliklere yol açabilir ve adet döngüsünün düzensizleşmesine veya durmasına neden olabilir.
Tiroid Hastalıkları: Tiroid bezinin işlev bozuklukları, adet döngüsünün düzensizleşmesine veya durmasına neden olabilir.
Polikistik Over Sendromu (PCOS): PCOS, yumurtalıkların düzensiz şekilde çalışmasına neden olabilir ve adet döngüsünün düzensizleşmesine veya durmasına yol açabilir.
Amenore olan biri hamile kalabilir mi?
Evet, Amenore olan biri hamile kalabilir. Bir kadın adet görmediği veya adet döngüsü düzensiz olduğu halde hamile kalabilir. Hamilelik, genellikle yumurtalıkların her ay düzenli olarak bir yumurta salgılaması ve rahmin iç tabakasının uygun bir şekilde kalınlaşmasıyla gerçekleşir. Ancak, adet döngüsü düzensiz olan veya hiç adet görmeyen kadınlar bile yumurtlama süreci yaşayabilirler.
Özellikle sekonder amenore durumunda, kadınlar yumurtlama sürecini hala deneyimleyebilirler ve bu da hamilelik şansını artırabilir. Bu nedenle, adet döngüsünde herhangi bir değişiklik veya düzensizlik yaşayan bir kadın, hamilelik riskini göz ardı etmemelidir.
Ancak, birincil amenore veya diğer ciddi üreme sağlığı sorunları olan kadınlar, hamilelik için daha büyük bir zorlukla karşılaşabilirler ve hamile kalmak için yardım almak gerekebilir.
Amenore tedavisi nasıl yapılır?
Klasik tıbbi yaklaşıma göre, amenore gibi hastalıkların tedavisi sadece semptomların kontrolüne odaklanır. Ancak hastaların hikayeleri dinlendiğinde ve amenore şikayetleri yerine farklı bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde, hücresel işlev bozukluğunun kökeni, nedenleri ve başlangıcı belirlenebilir. Böylece hastalığın geri dönüşümü mümkün hale gelebilir.
Bütüncül bir yaklaşımla, hastalıkların semptomlarına değil, hastanın genel sağlığına ve yaşam tarzına odaklanılır. Tanımlanan temel sebeplere yönelinir ve tıbbın içinde zaten mevcut olan yan etkisiz yöntemlerle çözüme ulaşılmaya çalışılır. Bu yaklaşımla, hastalığın temel nedenleri ortadan kaldırılarak, kişinin tam ve kalıcı sağlığına ulaşması hedeflenir.
Amenore sık sorulan sorular
Amenore neye yol açabilir?
Amenore hormonal dengesizlikler, stres, aşırı egzersiz, hormonal bozukluklar, tiroid sorunları gibi birçok farklı nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir.
Amenore’nin farklı tipleri var mıdır?
Evet, primer amenore ve sekonder amenore gibi farklı tipleri bulunmaktadır. Primer amenore, kadının hiç adet görmemesi durumunu ifade ederken, sekonder amenore daha önce adet gören bir kadında adetlerin durması durumunu ifade eder.
Amenore teşhisi nasıl konur?
Amenore teşhisi, bir doktor tarafından tıbbi geçmiş alınması, fizik muayene, kan testleri, hormon testleri ve görüntüleme testleri gibi yöntemlerle konur.
Amenore hamilelik için bir engel midir?
Hayır, amenore olan bir kadın bile hamile kalabilir. Ancak altta yatan nedenlere bağlı olarak hamilelik şansı değişebilir.
Amenore’nin uzun vadeli etkileri nelerdir?
Amenore uzun vadeli olarak kemik sağlığı, kalp sağlığı ve üreme sağlığı üzerinde etkiler yapabilir. Bu nedenle, altta yatan nedenlerin tedavi edilmesi önemlidir.
#amenorenedir #amenoretedavisi
